کاربرد هم‌افزا برای دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی

کاربرد هم‌افزا برای دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی

ماموریت‌های دانشگاه‌ها شامل آموزش، پژوهش و کمک به اقتصاد کشور از طریق تجاری سازی دستاوردهای پژوهشی و کارآفرینی است. برای موفقیت در این ماموریت‌ها، استقرار مدیریت دانش و استفاده از زیرساخت‌های مانند پژوهش الکترونیکی ضروری است. سامانه هم‌افزا به عنوان سامانه‌ای با رویکرد مدیریت دانش و مدیریت زمان، قابلیت های متعددی برای تسهیل و ارتقای فعالیت‌ها و اهداف دانشگاهی دارد.

 

ماموریت‌های و چالش‌های دانشگاه‌‌ها


در طی دهه‌های اخیر، مأموریت، اهداف و برنامه‌های دانشگاه‌ها با تغییرات مهمی مواجه بوده است. در گذشته دانشگاه فقط نقش آموزش را عهده دار بود و با اولین تحول در نظام دانشگاهی در اواخر قرن 19، پژوهش نیز به کارکردهای آن اضافه شد. انقلاب دوم دانشگاهی در اواخر قرن بیستم بر اساس ظهور نوآوری‌های مبتنی بر علم به وقوع پیوست؛ که طی آن دانشگاه‌ها عهده دار مأموریت سوم یعنی مشارکت در توسعه اقتصادی شدند؛ یعنی دانشگاه‌ها علاوه بر آموزش و تحقیقات، مسئولیت و وظایف اقتصادی را بر عهده می‌گیرند. پیامد انقلاب دوم علمی ایجاد شکل‌های مختلف همکاری با صنعت و تلاش در تجاری‌‌سازی نتایج تحقیقات به عنوان یک اصل بنیادی در کنار آموزش و تحقیق بود.

در نگرش جدید، دانشگاه‌ها در تبدیل دستاوردهای تحقیقاتی خود به عوامل فراهم‌کننده رشد اقتصادی، ثروت جامعه و رفاه عمومی مسئولیت بیشتری دارند و بایستی تلاش‌های زیادی جهت انتقال و به کارگیری دانش در بخش‌های اقتصادی، اجتماعی و صنعت انجام دهند. از این تلاش‌ها که به عنوان تجاری‌‌سازی نتایج تحقیقات تعبیر شده، به صورت یکی از مأموریت‌ها و کارکردهای اصلی دانشگاه‌ها در کنار آموزش و پژوهش مورد پذیرش قرار گرفته است.

در برخی دانشگاه‌ها به سرمایه های فکری و منابع علمی تولید شده  توجه کافی نشده و چنین مسائلی پدید آمده‌اند: اساتید و دانشجویان، اطلاع کافی از دانش و اطلاعات یکدیگر ندارند، بازیابی محتوای موجود در پژوهش های انجام شده به خوبی انجام نمی شود، فعالیت های پژوهشی پراکنده بود و مکمل یکدیگر نیستند و … پیامد این مسائل، عدم بهره مندی از سرمایه های انسانی و اطلاعاتی موجود و در نهایت کاهش کیفیت تولید و بهره برداری از دستاوردهای پژوهشی شده است.

 

قابلیت‌های هم‌افزا برای دانشگاه‌‌ها


دانشگاه‌ها عوامل و واحدهای متعددی داشته و هر کدام از آنها، فعالیت‌ها و نیازهای خاصی دارند. اساتید، دانشجویان، مراکز رشد، انجمن های علمی، تشکل های دانشجویی، نشریات، واحد ارتباط با صنعت و … فعالیت های نظیر تدریس، تحصیل، پژوهش، تدوین کتاب و مقاله، داوری، تاسیس شرکت، فرصت مطالعاتی، مدیریت پروژه و … انجام می دهند. سامانه هم‌افزا به عنوان سامانه‌ای با رویکرد مدیریت دانش و مدیریت زمان، قابلیت های متعددی برای تسهیل و ارتقای فعالیت‌ها و اهداف دانشگاهی دارد.

زیر سامانه‌های دانشنامه، اسناد، پژوهش، آموزش و ارتباط هم‌افزا برای فعالیت‌های علمی دانشگاه‌ها و زیر سامانه‌های طرح ریزی، اجرا، پایش، سازماندهی برای سایر امور دانشگاه‌ها مفید هستند. در ادامه قابلیت‌های زیر سامانه‌های هم‌افزا برای دانشگاه‌ها به عنوان نمونه و به صورت کلی بیان شده‌اند.

 

قابلیت‌های سامانه محتوا

  1. ذخیره‌سازی و بازیابی پایان‌نامه‌ها، رساله‌ها و پروژه‌های پژوهشی، صورت جلسات و سایر اسناد با استفاده از کلیدواژه‌های استاندارد.
  2. ایجاد کتابخانه‌های تخصصی در موضوعات متنوع و برای هر یک پروژه های پژوهشی
  3. امکان بارگذاری فایل‌های پیوستی اعم از متن، تصویر، پی‌دی‌اف و فیلم برای هر سند
  4. تعریف دسترسی به هر گروه از دانشجویان، اساتید و کارکنان
  5. امکان بحث و پرسش و پاسخ میان پدیدآورندگان و کاربران برای هر سند (مقاله، کتاب، قانون و …) به صورت شبکه اجتماعی
  6. دنبال کردن مقالات، کتاب ها، پروژه ها و سایر اسناد برای کسب اطلاع از آخرین رویدادهای مرتبط
  7. مدیریت نسخه‌ها: امکان ثبت تغییرات در هر ویرایش و مشاهده نسخه‌های قبلی برای مدیریت نسخه‌ها فراهم است.

برای اطلاعات بیشتر، سامانه محتوا را بررسی نمایید.

 

 

قابلیت‌های سامانه ارتباط

  1. ایجاد شبکه اجتماعی تخصصی متشکل از صاحبنظران، پژوهشگران و دانشجویان
  2. ایجاد فضای مباحثه و شکل‌دهی به ایده‌های پژوهشی
  3. تسهیل در شناسایی صاحبنظران حوزه های مختلف به دانشجویان، پژوهشگران
  4. ایجاد صفحات کاربری برای بیان تخصص ها و سابق با امکان صحه گذاری (Endorse) و در نتیجه شناسایی خبرگان علمی، صاحب‌نظران، دانشجویان فعال و متخصصان و …در هر حوزه و معرفی خبرگان علمی، صاحب‌نظران، دانشجویان فعال و متخصصان به صنعت
  5. نقد و تحلیل ایده‌ها، دستاوردها، فعالیت‌های علمی و پژوهشی توسط پژوهشگران و صاحبنظران حوزه صنعت
  6. پرسش و پاسخ در موضوعات علمی
  7. انتشار رویدادهای تخصصی و تحلیل آن‌ها

برای اطلاعات بیشتر، سامانه ارتباط را بررسی نمایید.

 

قابلیت های سامانه آموزش

  1. امور اداری: ثبت‌نام در درس‌ها، دریافت نمرات، فهرست‌های حضوروغیاب، آزمون، انواع گزارش‌ها از آمار آموزشی و …
  2. بستر ارتباطی: اعلام منابع درسی، ارسال تکالیف، اجتماع یادگیری، وبلاگ مشترک، ارتباط بین استاد و دانشجویان، انتشار محتوای تدریس و …
  3. تعریف و ارائه دوره‌های آموزشی
  4. انتشار محتوای درسی و جلسات علمی برای استفاده های آتی دانشجویان و عموم مخاطبان (OCW)

زیرسامانه آموزش هم افزا در دانشگاه هایی که نرم افزار مدیریت آموزش دارند، به صورت مکمل قابل استفاده است، قابلیت‌های شبکه اجتماعی و یکپارچگی محتواهای آموزشی با سایر اسناد (مقالات، پایان نامه ها و …) فرصت های آموزشی را غنی‌تر می‌نماید.

برای اطلاعات بیشتر، زیرسامانه آموزش را بررسی نمایید.

 

قابلیت‌های سامانه پژوهش

  1. تعریف و انتشار اولویت‌های پژوهشی برای استفاده دانشجویان در پروژه های تحصیلات تکمیلی
  2. تولید و مدیریت محتوا از طریق وب، و افزایش ارجاعات و میزان استفاده از محتوای تولیدشده
  3. انجام پروژه‌های پژوهشی به صورت گروهی؛ ایجاد همگرایی بین کارشناسان با طراحی و تدوین اسناد به‌صورت مشارکت جمع وسیعی از افراد به‌صورت یکپارچه
  4. تعامل مستقیم صنعت با نخبگان علمی از طریق ایجاد محیط دانش‌محور جهت انتقال و انتشار دانش موردنیاز دانش‌آموختگان، دانشجویان، اساتید و صاحب‌نظران، متخصصان و سازمان‌های خارج از دانشگاه از طریق شبکه‌های اجتماعی جهت خلق دانش جدید و نوآوری در صنعت
  5. شناسایی مسائل، بیان ایده‌های پژوهشی میان کارشناسان و صاحبنظران
  6. مدیریت گردش کار پروژه های پژوهشی
  7. محاسبه امتیازات پژوهشی و مدیریت گرنت
  8. برخی از ابزارهای نرم افزاری برای انجام روش های تحقیق
  9. امکان ایجاد گزارش‌های تلفیقی؛ می توان محتواهای مختلف را سلسله وار در قالب فصل‌ها و پیوست های یک کتاب، قسمت‌های یک نشریه، بخش‌های یک گزارش و… در کنار یکدیگر گذاشت و بدین ترتیب یک سند تلفیقی جدید را ایجاد نمود.
  10. مدیریت نشریات

برای اطلاعات بیشتر، سامانه پژوهش را بررسی نمایید.

 

قابلیت‌های سامانه پایش

  1. طراحی شاخص های ارزیابی وضعیت، برنامه ها، عملکرد افراد و واحدها
  2. گردآوری داده‌ها از طریق پرسشنامه
  3.  تدوین و ارائه گزارش‌های مکتوب با قابلیت های مدیریت تهیه گزارش
  4. تعامل بین افراد: امکان پرسش و پاسخ بین مدیران و کارشناسان، امکان اظهارنظر همه مخاطبان و ذی‌نفعان و …
  5. داشبوردهای مدیریتی: هر داشبورد دارای چندین قسمت بوده و در هر قسمت چند مولفه اطلاعاتی نمایش داده می‌شود. مولفه‌های داشبورد نمایانگر مقادیر شاخص‌ها (فراوانی، نسبت، سهم، میانگین، پراکندگی و رشد) به صورت‌های مختلف (نمودار میله‌ای، خطی، حبابی، رادار، دایره‌ای، مدرج، فلش، عدد و جدول) هستند.

پایش، کسب آگاهی از وضعیت یک موضوع به‌منظور هدایت آن به‌سوی اهداف موردنظر است. سامانه پایش فراتر از هوش تجاری (BI) بوده و علاوه بر داشبوردهای مدیریتی شامل گزارش‌های تحلیلی، فرایند تدوین و ارسال گزارش‌ها و دریافت بازخورد است. سامانه پایش، مقادیر شاخص ها را استخراج کرده و آن‌ها را به تصمیمات متصل می‌کند.

برای اطلاعات بیشتر، سامانه پایش را بررسی نمایید.

 

تبادل اطلاعات با سایر نرم‌افزارها

نرم افزار هم‌افزا، با معماری سرویس گرا طراحی شده و امکان تبادل اطلاعات با سایر نرم افزارهای موجود به صورت وب سرویس را دارد. بنابراین می توان از هم افزا در کنار سایر سامانه های نرم افزاری استفاده نمود.

 

دستاوردهای هم افزا 

با استقرار سامانه هم‌افزا در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی، توانمندهای علمی اساتید و دانشجویان ارتقاء یافته و فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی کاراتر و اثر بخش‌تر می‌شوند. با استقرار سامانه هم افزا، چنین دستاوردهای حاصل خواهد شد:

  1. تسهیل در تولید و اشتراک دانش بین اعضای هیئت‌علمی و دانشجویان؛
  2. تقویت ارتباطات علمی و صنعتی و جذب فراگیر نخبگان، دانش‌پژوهان و پروژه‌­های صنعتی
  3. یکپارچگی محتواهای علمی و اداری، سهولت بازیابی و مدیریت دسترسی به آنها
  4. افزایش سرعت و کیفیت پژوهش
  5. افزایش انتشار مقاله و کتاب و ارجاعات
  6. کاهش هزینه های آموزشی و پژوهشی
  7. ارتباط مستقیم نخبگان و مردم و ارتقاء آگاهی‌های عموم افراد جامعه (با استفاده تخصصی از رسانه‌های اجتماعی مانند ویکی و شبکه اجتماعی)

 

مدیریت دانش در دانشگاه‌‌ها


مؤسسات آموزش عالی و دانشگاه‌ها سازمان‌های دانش‌محور هستند. دو نوع فعالیت دانشی را می ­توان در این سازمان‌ها مورد توجه قرارداد: دانش دانشگاهی، دانش سازمانی. دانش دانشگاهی، شامل دانشی است که چرخه حیات آن وابسته به فعالیت های علمی و پژوهشی اعضاء هیئت‌علمی، پژوهشگران و دانشجویان است. دانش سازمانی، دانشی است که برای مدیریت و سازمان‌دهی امور موسسه آموزش عالی در میان کارمندان در گردش است، این دانش را می‌توان متشکل از دانش امور مالی، دفتری و … دانست.

متاسفانه پژوهش های انجام شده درباره مدیریت دانش در دانشگاه ها بیانگر ضعف های جدی در مدیریت دانش شخصی دانشجویان و اساتید و هم چنین ضعف در مدریت دانش سازمانی در دانشگاه ها هستند. با توجه به نقش اصلی دانش در تمامی فعالیت های دانشگاهی، لازم است به مدیریت دانش در دانشگاه‌ها به طور ویژه پرداخته شود.

یکی از زیرساخت های مدیریت دانش، فناوری اطلاعات و ارتباطات است. فناوری اطلاعات و ارتباطات قابلیت‌های متعددی برای انجام فعالیت‌های علمی فراهم کرده است؛ این قابلیت‌ها با رویکردهای پژوهش الکترونیکی (e-Research)، علم الکترونیکی (e-Science)، رایانش اجتماعی (Social Computing)، همکاری انبوه (Mass collaboration)، جمع سپاری (Crowdsourcing) و محیط پرورش سازمان مجازی (Virtual Organization Breeding Environment /VBE) مطرح شده‌اند که مبتنی بر وب 2 (Web 2.0) بوده و دربردارنده ایده‌های بسیار اثربخش و کارا برای فعالیت‌های علمی هستند.

پژوهش الکترونیکی بیانگر کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات برای پشتیبانی از اسلوب‌های جدید پژوهش است. شیوه‌های سنتی پژوهش در شرایط کمبود تعداد پژوهشگران، افزایش هزینه و زمان انجام پروژه‌های پژوهشی، انجام پژوهش‌های تکراری، دشواری اعتبارسنجی صحت اطلاعات در عصر آلودگی اطلاعات در اثر کثرت، پاسخگویی مشکلات موجود نیست، پژوهش الکترونیکی به عنوان یک راه‌حل الکترونیکی هر چند با دشواری جذب در محیط‌های پژوهشی مواجه است اما راه‌حلی است که نمی‌توان از آن چشم پوشید و واجد دستاوردهایی است که می‌تواند برخی از مشکلات فوق را حل کند. آینده پژوهش الکترونیکی استفاده از آن جهت انجام پژوهش‌های گروهی توزیع شده در گستره اینترنت و تولید لحظه‌ای محصولات پژوهشی است که می‌تواند به فعالیت‌های پژوهشی سرعت دهد و کیفیت آن‌ها را ارتقا بخشند.

پژوهش الکترونیکی ابزارها و تکنیک‌های جدیدی برای افزایش کارایی و اثربخشی محقق فراهم می‌کند. پژوهش الکترونیکی، رشد سریعی در بسیاری از زمینه‌های دانشی از علوم طبیعی گرفته تا علوم انسانی دارد. پژوهش به سمت برخط شدن حرکت می‌کند و به‌ طور فزاینده‌ای در مشارکت‌های مقیاس وسیع و چند سازمانی انجام می‌شود.  تاکید بر علم در مقیاس بزرگ و پشتیبانی بلند مدت برای همکاری در حال شتاب گرفتن است.

پژوهش الکترونیکی شامل چهار حوزه می‌شود:

  1. همکاری پژوهشی: ابزارهای همکاری، اشتراک گذاری داده‌ها، دسترسی به منابع به اشتراک گذاشته شده
  2. مدیریت داده‌ها و به اشتراک گذاری: ذخیره‌سازی داده‌ها، پردازش داده‌ها، به اشتراک گذاری داده ها
  3. محاسبات با کارایی بالا: اجرای مدل‌‌سازی ریاضی، تحلیل آمارهای پیچیده، جستجو در پایگاه‌های داده بزرگ
  4. بصری‌‌سازی و لمسی کردن

مراکز متعددی در دانشگاه‌ها و کشورهای مختلف با مأموریت پژوهش الکترونیکی یا علم الکترونیکی ایجاد شده‌اند. به عنوان یک مرکز دانشگاهی، می‌توان به «مرکز پژوهش الکترونیکی آکسفورد» (Oxford e-Research Centre) اشاره کرد. مرکز پژوهش الکترونیکی دانشگاه آکسفورد، واحد تحقیقات کاربردی چند رشته‌ای است که به توسعه و استفاده از فناوری نوآورانه محاسباتی و اطلاعات در تحقیقات دانشگاهی و کاربردهای صنعتی می‌پردازد. این مرکز به عنوان یک قطب برای همکاری میان رشته‌ای در داخل و خارج از دانشگاه در سطح ملی و بین‌المللی عمل می‌کند. «الگوی سوئیس» یکی از وبگاه‌هایی است که خدمات پژوهشی تحت وب ارائه می‌دهد. (swissmodel.expasy.org )

 

دانشگاه پژوهی 


دانشگاه‌ها در مسیر بقا، توسعه و تعالی خویش، ناگزیر از هماهنگی و سازگاری مستمر با تحولات محیط پیچیده، مبهم و متلاطم پیرامون خویش هستند که این امر جز از طریق مدیریت، برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری علمی، پژوهش محور و مبتنی بر اطلاعات دقیق، به روز و کارامد محقق نخواهد گردید. با توجه به روند شتابان افزایش هزینه‌های آموزش عالی و کیفیت آن و کاهش حمایت‌های دولتی از دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی در سراسر جهان از یک سو و شتاب گیری پیشرفت تکنولوژی و گسترش نیاز سیستم اقتصادی به دانش علمی از سوی دیگر، سیستم دانشگاهی به صنعت دانش تبدیل شده است. افزایش بهره‌وری در دانشگاه‌ها تابع فرایند تحقیق و توسعه است که در مبانی نظری، دانشگاه پژوهی نامیده می‌شود.

در اغلب دانشگاه‌های معتبر دنیا، «دفتر دانشگاه پژوهی» ( Office of Institutional research / OIR) با هدف تصمیم‌‌سازی و انجام مطالعات و پژوهش‌های گسترده به‌ منظور تأمین اطلاعات موردنیاز مدیران دانشگاهی جهت اتخاذ تصمیمات اثربخش و همچنین آسیب شناسی، مسئله گشایی و اطمینان از عملکرد بهینه بخش‌های مختلف دانشگاه، در راستای ارتقای کیفیت کارکردها، فرایندها و برون دادهای این نهاد تأثیرگذار در جامعه، ایجاد و توسعه‌یافته است.

کارکردهای دانشگاه پژوهی در جدول زیر نشان داده شده است.

اهداف
بهسازی درون سازمانی پاسخ گویی برون سازمانی
کارکردهای

سنتی دانشگاه پژوهی

مدیریتی و سازمانی مرجعیت اطلاعاتی و تصمیم سازی مسئله گشایی و راه‌حل یابی
علمی و حرفه ای تحلیل سیاست‌ها و راهبردها ارزشیابی و پژوهشگری
کارکرد نوین دانشگاه پژوهی مدیریت دانش تسریع فرایند گردآوری و تبدیل داده به اطلاعات و اطلاعات به دانش سازمانی

تسریع فرایند تبدیل دانش ضمنی کارکنان به دانش صریح سازمانی

تسهیل فرایند خلق، توزیع و به کارگیری دانش سازمانی

 

بر اساس تحقیقات انجام شده، دانشگاه پژوهی به عنوان عامل پیوند دهنده دانشگاه و صنعت و ارتقادهنده بهره‌وری دانش در دانشگاه معرفی شده است.

 


سامانه محتوا | سامانه ارتباط | سامانه پژوهش | سامانه آموزش | سامانه طرح‌ریزی | سامانه اجرا | سامانه پایش | سامانه سازماندهی

مدیریت دانش | مدیریت زمان | مدیریت کیفیت | مدیریت شخصی | مدیریت سازمانمدیریت جامعه

دانشگاه‌ها | سازمان‌های مطالعاتی، مشاوره‌ای و پژوهشی | سازمان‌های اجرایی | سازمان‌های تولیدی | سازمان‌های مالی و بیمه‌ای | شهرداری‌ها | سازمان‌های حاکمیتی

نرم‌افزارها (وب | موبایل | دسکتاپ) | چارچوب‌ها | کلیدواژه‌ها