زوایای هم‌افزا

زوایای هم‌افزا

سامانه‌ دانش هم‌افزا قابلیت‌ها و امکانات متعددی دارد که ممکن است ابعاد و کاربردهای آن پشت واژه «مدیریت دانش» پنهان بماند. گاهی عبارت‌ها و واژه‌هایی به ظاهر متفاوت، معانی مشترک یا نزدیکی دارند؛ اما به لحاظ تعدد الفاظ، متفاوت پنداشته شده و باعث آشفتگی و پیچیدگی مفاهمه می‌شوند.

برای آشکار شدن ابعاد هم‌افزا؛ ابتدا باید جایگاه دانش و مدیریت دانش را به خوبی شناخت و سپس با قابلیت‌ها، زیرساخت‌ها و طیف کاربران هم‌افزا آشنا شد. در ادامه به نکاتی درباره ابعاد مدیریت دانش و سامانه دانش هم‌افزا اشاره شده است.

 

جایگاه مدیریت دانش


با در نظر داشتن مفاهیم دقیقی از «دانش» و «مدیریت دانش» نیازها و انتظارات آشکار و دقیق می‌شوند. «مدیریت دانش» مفهومی گسترده داشته و دربردارنده ایده‌ها و راه‌حل‌های متعددی است. ممکن است آنچه با مدیریت دانش قابل حصول است با الفاظ و عبارت‌های متعدد و متنوعی بیان شود به گونه‌ای که تطبیق بین مفهوم مدیریت دانش و نیازها و چالش‌های مورد نظر در دید اول آشکار نباشد. از طرف دیگر گاهی تنها بعضی از راهبردها و مصادیق مدیریت دانش در ذهن پررنگ می‌شود و سرخوردگی از نتایج پیاده‌سازی ناقص مدیریت دانش، احساسی منفی نسبت به مدیریت دانش پدید می‌آورد. «اشتباه های رایج در مدیریت دانش» باید به خوبی شناخته شده و از آن‌ها پرهیز نمود.

مثال: مستندسازی تجربیات یکی از راهبردهای مدیریت دانش است، نه همه مدیریت دانش. تمرکز بیش از حد در «ثبت تجربیات» و بی‌توجهی به راهبردهای مکمل و لازم، استفاده از تجربیات را نیز محدود می‌کند. برای انتشار دانش سایر روش‌ها مانند پرس‌وجو، تعاملات گروهی، جانشین‌پروری، استادشاگردی و … هم باید مورد توجه باشند.

در یک رویکرد جامع می‌توان بسیاری از فعالیت‌ها را به طور مستقیم یا غیرمستقیم فعالیت دانشی در نظر گرفت که برای نظم دادن به آن‌ها نیاز به مدیریت دانش مطرح خواهد شد. برای درک بهتر ابعاد مدیریت دانش، می‌توان به مباحثی که همبستگی بالایی با مفهوم مدیریت دانش دارند توجه کرد؛ مباحثی مانند یادگیری سازمانی، کارآفرینی ، نوآوری، کیفیت، سرمایه فکری و …

فعالیت‌ها، بخش‌ها، اهداف و پیامدها


فعالیت‌های دانشی را می‌توان در سطوح متعددی دسته‌بندی کرد. فعالیت‌های دانشی در بنیادی‌ترین سطح شامل تفکر، تعقل، یادسپاری و یادآوری و … بوده و در سطحی بالاتر شامل یافتن، کشف، تدوین، ارزیابی، ساماندهی و … است. با ترکیب فعالیت‎‌های دانشی، بخش‌های متعددی مانند پایش، آموزش، پرس‌وجو، دانشنامه، کانون تفکر و… در در قالب یک سامانه دانش می‌توانند شکل بگیرند تا اهدافی مانند ارتقای آگاهی، الگوهای ذهنی، توان اطلاعاتی و … حاصل شوند تا پیامدهایی مانند رشد، کیفیت، سودآوری و … بروز یابند. هم‌افزا زیرساخت‌هایی برای فعالیت‌های دانشی بویژه در سطوح بالاتر را فراهم می‌کند و امکان طراحی و مدیریت زیرسامانه‌های اصلی و جانبی برای دستیابی به اهداف فردی، گروهی و سازمانی را فراهم می‌سازد.

مثال: معمولا سطح اطلاعات کارکنان یک سازمان با یکدیگر متناسب نیست که باعث بروز مشکلاتی در درک متقابل می‌شود. بسیاری از مدیران، معلوماتی دارند که باید در اختیار سایر همکارانشان نیز باشد تا با همفکری و همراهی آن‌ها کارها بهتر انجام شود؛ یا اینکه برخی از اطلاعات در اختیار برخی از کارشناسان است که باید مسولان رده بالاتر نیز از آنها مطلع باشند.

همچنین بین ذی‌نفعان (مشتریان، سهامداران، تامین‌کنندگان و …) نیز عدم تبادل و تقارن‌ اطلاعات مشاهده می‌شود. سامانه دانش هم‌افزا می‌تواند با تسهیل اشتراک‌گذاری معلومات، ارتباطات و بهبود دسترسی به اطلاعات و دانش، تبادل اطلاعات و دانش را به طور قابل ملاحظه‌ای بهبود دهد.

Untitled-7

هم‌افزا جعبه ابزاری در اختیار قرار می‌دهد که امکان پیاده‌سازی سامانه‌های متعددی مانند پایش، آموزش، پژوهش، اتاق فکر،‌ برنامه‌ریزی، مدیریت دانش پروژه، نظام پیشنهادات، مستندسازی تجربیات، مدیریت اسناد، مدیریت فناوری و … را فراهم می کند.

  • اتاق فکر: استفاده از دانش افراد مختلف به صورت کانون تفکر (اتاق فکر) یکی از روش های مناسب برای شناسایی و حل مسائل است. سامانه دانش هم‌افزا که قابلیت‌هایی نظیر شبکه‌های اجتماعی را دارد نه تنها فرایندها و سرعت هم گرایی در بین افراد را افزایش می‌دهد و اطلاعات لازم را برای اعضای کانون تفکر فراهم می‌سازد، بلکه امکان ایجاد اتاق فکرهای مجازی را فراهم می‌کند.
  • پایش: شاخص‌ها، نقاط عطف فرایند مدیریت و حلقه وصل «طراحی برنامه» و «اجرا» می‌باشند. با پایش شاخص‌های مهم، علاوه بر این که انطباق نتایج اجرا با برنامه، مشخص و امکان اصلاح عملکرد فراهم می‌شود، بازخوردهای لازم برای اصلاح برنامه نیز دریافت می‌شود. دانستن شاخص‌های درست و مقادیر مطلوب آنها نیز یکی از مهمترین سرمایه‌های هر سازمان است. سامانه هم‌افزا بستر بسیار مناسبی برای شناسایی شاخص‌ها، نمایش مقادیر، تحلیل، گزارش‌دهی، تعامل با مخاطبان و … فراهم می‌کند که برای مدیریت موفق سامانه پایش ضروری هستند.
  • طراحی برنامه‌های راهبردی و عملیاتی: طراحی برنامه‌ها نقطه اوج استفاده از دانش است. در طراحی برنامه‌های راهبردی و عملیاتی معمولا نیاز به دانش‌های گسترده‌ای از محیط و درون سازمان داریم که باید به طور مناسبی گردآوری شده و در طراحی برنامه استفاده شوند. همچنین افراد متعددی با زمینه‌های دانشی متفاوت باید با یکدیگر تعامل داشته باشند. سامانه دانش هم‌افزا مهم‌ترین زیرساخت برای طراحی برنامه‌ای باکیفیت و استفاده از مشارکت همه ذی‌نفعان است.
  • مستندسازی تجربیات: معمولا بخش زیادی از دانش کارکنان به صورت نهفته باقی می‌ماند که نه تنها قابل استفاده در سایر امور سازمان نیستند بلکه با خروج یا بازنشستگی کارکنان به کلی از دست می روند. برای مستندسازی تجربیات و آشکارسازی آنها به گونه ای که به عنوان سرمایه سازمان حفظ شده و قابل استفاده باشند؛ نیاز به وجود سامانه مدیریت دانش مطرح می‌شوند. در هم‌افزا روش‌های متعددی برای به اشتراک‌گذاری تجربیات پیش‌بینی شده‌اند:
    1. بیان تجربیات با نوشتن مطلب در شبکه اجتماعی
    2. پاسخ به پرسش‌های سایر کاربران
    3.  اظهارنظر، بیان ایده، طرح مسائل و ذکر تجربیات درباره موضوعات
    4. ثبت تجربه به صورت ایجاد یک سند جدید
  • آموزش: دوره‌های آموزشی باید متناسب با دانش مورد نیاز کارکنان برگزار شود نه اینکه صرفا گذراندن دوره‌هایی برای ارتقای شغلی مورد توجه قرار گیرد. همچنین آموزش تنها در قالب دوره‌های رسمی آن هم به صورت حضوری قابل انجام نیست. سامانه دانش هم‌افزا نه تنها مدیریت فرایندهای آموزشی را تسهیل می‌کند بلکه روش‌های متعددی برای آموزش را پیشنهاد نموده و مهم‌تر از همه اینکه یادگیری کارکنان را ارتقا می‌دهد.
  • پژوهش:  تعریف پروژه‌های پژوهشی، اطلاع‌رسانی درباره آنها، اظهارنظر و ارائه پیشنهادهای تکمیلی، تدوین گزارش، نظارت بر محتوا، توزیع پرسش‌نامه، ارزیابی مراحل پژوهش و … در سامانه دانش هم‌افزا قابل پیاده‌سازی و مدیریت هستند.

زیرساخت‌ها و قابلیت‌های هم‌افزا


برای نظم‌دهی به فعالیت‌های دانشی باید از زیرساخت‌های مناسبی استفاده نمود؛ این زیرساخت‌هاعبارتند از: تقسیم‌بندی موضوعات، مفاهیم، چارچوب‌ها و نرم‌افزار 

زیرساخت‌های هم‌افزا قابلیت‌های متعددی برای ذخیره و بازیابی معلومات، مطالعه، تعاملات فردی و گروهی، انجام انواع فعالیت‌ها با نقش‌های مختلف را فراهم می‌کند. این قابلیت‌ها به صورت انواع رسانه‌ها مانند ویکی و شبکه اجتماعی برای پیاده‌سازی سازوکارهایی مانند پژوهش الکترونیکی، رایانش اجتماعی، همکاری انبوه و جمع‌سپاری می‌توانند مورد استفاده قرار گیرند.

ارتباطات مستقیم و انتقال دانش شفاهی از طریق تعاملات اجتماعی بین افراد، طبیعی­‌ترین جنبه اشتراک دانش است؛ همچنین در انجام بسیاری از فعالیت‌های دانشی کمک گرفتن از دیگران و همکاری در قالب گروه‌ها ضرورت دارد. امکاناتی مانند شناسایی استعدادها، کتابخانه‌های کاملا تخصصی، ایجاد اجتماع‌های یادگیری، مستندسازی تجربیات، انتشار هوشمندانه اطلاعات و … در هم‌افزا به خوبی فراهم شده است.

Untitled-5

کاربران هم‌افزا


سامانه دانش هم‌افزا قابلیت‌های متنوعی دارد که می‌تواند برای موارد خاص سفارشی‌سازی شود و در سطوح فردی، گروهی و سازمانی مورد استفاده قرار گیرد:

  • مدیریت دانش شخصی شامل طراحی برنامه دانش فردی و اجرا و پایش آن است. از سامانه دانش هم‌افزا می‌توان برای پیکره‌بندی یک سامانه دانش شخصی استفاده نمود.
  • سازمان‌ها می‌توانند یک سامانه اختصاصی (بر مبنای هم‌افزا) برای خود ایجاد نمایند. سامانه دانش هم‌افزا زیرساخت مناسبی برای دستیابی به اهدافی نظیر کیفیت، رشد و سودآوری فراهم کرده و از قابلیت‌های متعدد و متنوعی برای مدیریت دانش سازمان برخوردار است.

 

 Untitled-8


این صفحه‌ها را نیز ببینید:

zavaya_koochak